Józef Semmerling

Józef Semmerling urodził się w 1954 r. w Dąbrowie, miejscowości położonej na Kaszubach w województwie pomorskim w gminie Krokowa. Uczęszczał do ośmioklasowej szkoły podstawowej. Pierwsze cztery klasy ukończył w Szkole Podstawowej w Świecinie, a kolejne cztery w Lubocinie. W szkole podstawowej najchętniej realizował zadania i ćwiczenia z plastyki, uzyskując najwyższe stopnie. W tym czasie poznawał podstawowe techniki plastyczne takie, jak rysowanie i malowanie, które – jak się później okazało – wzbogaciły warsztat przyszłego rzeźbiarza. Już wtedy, jako mały chłopiec, zbierał porzucone w gospodarstwie kawałki drewna i sięgał po scyzoryk, by dłubać czy strugać. Powstawały pierwsze niewielkie figurki ptaszków i gwizdki z drewna jarzębiny. Po szkole podstawowej naukę kontynuował w trzyletniej Zawodowej Szkole Elektrycznej w Wejherowie. W wieku młodzieńczym podejmował także próby malowania pejzaży na płótnie, jednak bez osobistej satysfakcji i wkrótce przekonał się o swoim powołaniu rzeźbiarskim.

Po ukończeniu szkoły średniej i zgodnie z wyuczonym zawodem, do kwietnia 1974 r. pracował na stanowisku elektryka w Polskich Kolejach Państwowych w Gdyni. W 1976 r. Józef Semmerling z matką i rodzeństwem zamieszkał w Lisewie, wsi położonej w powiecie puckim, w gminie Krokowa. Jak się później okazało to właśnie dom rodzinny i pracownia, którą stworzył w Lisewie, a także muzeum i zamek w Krokowej, będący centrum kultury w tej części Kaszub, odegrały najważniejszą rolę w twórczości rzeźbiarza.

Wkrótce po przeprowadzce do Lisewa, został powołany do wojska i odbywał obowiązkową służbę w szkole podoficerskiej w Grudziądzu. Podczas pobytu w wojsku każdą wolną chwilę poświęcał rzeźbieniu.

Rok 1979 rzeźbiarz uważa za przełomowy w swojej twórczości. Nadal pracował na etacie elektryka, ale popołudnia i każdą wolną chwilę poświęcał swojej pasji – rzeźbieniu w drewnie. Żona od początku małżeństwa akceptowała zainteresowania męża. W 1980 r. Józef Semmerling po raz pierwszy udał się ze swoimi rzeźbami na Jarmark Dominikański w Gdańsku w celu sprzedaży swoich prac. Tam też pierwszy raz zetknął się z twórczością ludową innych twórców ludowych i zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Kultury, gdzie otrzymał fachowe wsparcie w realizacji dalszych swoich planów rzeźbiarsko-artystycznych.

Etnograf Krystyna Szałaśna decydowała wówczas o wielu sprawach związanych z twórczością artystów ludowych regionu gdańskiego. Organizowała i zapraszała do udziału w konkursach ludowej twórczości. Pierwszy konkurs, w którym rzeźbiarz wziął udział, miał miejsce jesienią 1980 r. w Tczewie. Konkurs organizowany był pod hasłem Rybak w rzeźbie i malarstwie na szkle. Artysta do konkursu zgłosił dwie rzeźby: Rybak w łodzi i Rybak siedzący na beczce. Obie prace wykonał specjalnie na ten konkurs w drewnie topoli, mierzyły 20 cm. Artysta otrzymał wówczas dyplom za udział w konkursie i ustne wyróżnienie. Rybak w łodzi znalazł swego nabywcę; rzeźbę kupił angielski turysta. Docenienie prac przez jury wzmocniło wiarę Józefa Semmerlinga w powodzenie wybranej przez siebie drogi artystycznej, ukierunkowanej na twórczość ludową. Od tej pory rzeźbiarz przez pięć dekad brał udział w warsztatach, kiermaszach, festynach, jarmarkach, konkursach i plenerach rzeźbiarskich, podczas których poznawał innych twórców ludowych.

W latach 1990–2014 r. artysta wziął udział w dziesięciu plenerach rzeźbiarskich zorganizowanych przez Kaszubski Uniwersytet Ludowy w Wieżycy i Starbieninie oraz dziewięciu plenerach zorganizowanych przez Gminne Centrum Kultury i Rekreacji w Szemudzie, gdzie doskonalił swój warsztat rzeźbiarza; poznawał tajemnice różnych gatunków drewna, wymieniał się doświadczeniem z kolegami po fachu, przygotowywał rzeźby do konkursów, na sprzedaż, na prezenty dla rodziny i przyjaciół. Sztuka, którą uprawiał wówczas i obecnie nawiązuje do dawnej, dziewiętnastowiecznej sztuki ludowej i wykazuje związek z regionem Kaszub.

Do swoich najważniejszych dzieł rzeźbiarz zalicza XI stację Drogi Krzyżowej wykonanej do Sanktuarium Matki Bożej Królowej Kaszub w Sianowie oraz dwumetrową rzeźbę kaszubskiego, nieżyjącego już pisarza Jana Drzeżdżona. Rzeźba została wykonana na zamówienie Mirosławy Roraff, ówczesnej dyrektor Szkoły Podstawowej w Lubocinie w związku z nadaniem szkole imienia pisarza w 2014 r. W czerwcu 2016 r. podczas pleneru w zrekonstruowanym dziewiętnastowiecznym Grodzisku Owidz niedaleko Starogardu Gdańskiego artysta wykonał ponaddwumetrową rzeźbę boga słowiańskiego. Do wyrzeźbienia potężnego Roda artysta użył jesionu, drewna wykorzystywanego częściej w meblarstwie, stolarstwie i lutnictwie niż w rzeźbiarstwie. Najbardziej jednak Józef Semmerling ceni sobie wykonany przez siebie i rzeźbiarza Czesława Birra fragment stanowiący uzupełnienie kompozycji ołtarza, przed którym św. Jan Paweł II odprawiał mszę świętą w Sopocie podczas drugiej pielgrzymki do Polski w 1999 r. Ołtarz powstał według projektu polskiego artysty plastyka, scenografa teatralnego i filmowego Mariana Kołodzieja.

Artysta w swojej twórczości podejmuje różnorodną tematykę. Tworzy rzeźby pełne, takie jak ptaszki, postaci ludzkie, zwierzęta rzeczywiste i fantastyczne, płaskorzeźby pojedyncze i grupowe. Pod wpływem natchnienia powstają też dzieła o tematyce religijnej: piety, madonny, figury Chrystusa Frasobliwego, rozmodleni święci, pasterze, muzykujące anioły, krzyże, kapliczki, szopki… W dorobku artysty znajdują się też nieliczne rzeźby w kamieniu: sowa, ślimak, popiersie bożka słowiańskiego. Rzeźbiarz niektóre swojej prace ozdabia. W tym celu maluje je farbami akrylowymi, wykorzystując wszystkie barwy podstawowe bez cieniowania. Na koniec polichromię zabezpiecza werniksem. Większość dzieł Józef Semmerling pozostawia jednak bez polichromii, bejcy czy lakierowania, eksponując tym samym walory drewna; podkreśla indywidualny charakter rzeźby i swój kunszt artystyczny.

Artysta nigdy nie prowadził statystyk i nie liczył wykonanych przez siebie dzieł. Łatwo jednak oszacować, że na przestrzeni pięćdziesięciu lat wykonał tysiące różnorodnych figur i płaskorzeźb w drewnie. Przez całe swoje życie dłubał, strugał i rzeźbił w drewnie nie tylko w swojej pracowni w Lisewie, ale brał też udział w plenerach rzeźbiarskich organizowanych m.in. przez Kaszubski Uniwersytet Ludowy w Wieżycy i Starbieninie, Gminne Centrum Kultury w Szemudzie oraz wiele innych placówek kulturalno-artystycznych. Niektóre prace Józefa Semmerlinga znajdują się w muzeach północnej Polski. Prace artysty posiadają: Muzeum Narodowe w Gdańsku, Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Okręgowe w Toruniu, Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie, Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach. Muzeum w Krokowej, Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy, a polichromowana figura Chrystusa Frasobliwego znalazła zaszczytne miejsce w Muzeum Chrystusa Frasobliwego im. ks. Ludwika Bielawskiego w Jeżowem. Prace jubilata są też, a może przede wszystkim, w wielu polskich i zagranicznych domach, a kapliczki w ogródkach przydomowych  i zdobią nie tylko krajobraz, ale są ważną ozdobą Świąt Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy.

Prace artysty niejednokrotnie pokazywana była w regionalnych materiałach telewizyjnych np. relacje z plenerów rzeźbiarskich w Dębkach czy reportażach Twojej Telewizji Regionalnej TTM. Natomiast Telewizja Trwam, ukazała  w programie Sól Ziemi Józefa Semmerlinga w jego rodzinnym Lisewie, gdzie podczas pracy rzeźbiarskiej, w swojej pracowni, rozmyślał na temat egzystencji człowieka na ziemi i po śmierci.

Na temat życia i twórczości artysty wydana została w 2017 r. monografia autorstwa Elwiry Worzały, pt. Józef Semmerling – rzeźbiarz z Ziemi Krokowskiej. Publikacja jest przetłumaczona na język niemiecki i wydana przez Fundację „Europejskie Spotkania” Kaszubskie Centrum Kultury Krokowa. Artysta jest członkiem Stowarzyszenia Twórców Ludowych.

Nagrody i odznaczenia:

• Medal za Zasługi dla Twórczości Ludowej, Zarząd Fundacji „Cepelia” Polska Sztuka i Rękodzieło w Warszawie, 2003.

Wystawy:

• Twórczość Józefa Semmerlinga, Galerii Świętojańskiej w Gdańsku, 2016, wystawa indywidualna;
• XVIII Światowego Zjazdu Kaszubów we Wdzydzach, 2016, wystawa zbiorowa.

Konkursy:

• Szopki i Obrzędy Bożego Narodzenia w Plastyce Ludowej, Wojewódzki Ośrodek Kultury w Gdańsku, 1988 – wyróżnienie, 1992 – nagroda;
• Kult Eucharystii w Polsce, Stowarzyszenie PAX w Gdańsku, 1987 – wyróżnienie;
• Boże Narodzenie w Plastyce Ludowej Zdobniczo-Obrzędowej, 1988 – wyróżnienie;
• Współczesna Sztuka Ludowa Kaszub, Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne w Bydgoszczy, 1994 – III nagroda, 1998 – wyróżnienie;
• Współczesna Sztuka Ludowa Kaszub, Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach, 1999 – wyróżnienie,  2005 – I nagroda;
• Męka, Śmierć i Zmartwychwstanie Chrystusa, Muzeum Ziemi Puckiej, 1997 – wyróżnienie;
• Szopki Bożonarodzeniowe Godny Czas, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w Gdańsku i Stowarzyszenie „Moja Wspólnota” w Gdańsku, 2014 – II nagroda;
• Szopka Bożonarodzeniowa, Fundacja „Europejskie Spotkania” Kaszubskie Centrum Kultury Krokowa, 2014 – nagroda.

Fot. Elwira Worzała

Bibliografia i źródła:

• Materiały i dokumenty zgromadzone w teczce osobowej artysty, archiwum STL w Lublinie.
• Worzała Elwira, Józef Semmerling – Rzeźbiarz z Krokowskiej Ziemi, Fundacja „Europejskie Spotkania” Kaszubskie Centrum Kultury Krokowa, Pelplin 2017, ISBN 978-83-943537-3-5
• Worzała Elwira, Józef Semmerling – rzeźbiarz, Nasze Pomorze, Muzeum Zachodniokaszubskie w Bytowie, Bytów 2018, ISSN 1640-1239 s. 89-97
• Worzała Elwira, Laudacja napisana i wygłoszona z okazji 50-lecia pracy artystycznej rzeźbiarza ludowego Józefa Semmerlinga; Dzień Twórcy Ludowego, Gdańsk 30.08.2026 r.