W kamieniu i drewnie… W Galerii Sztuki Ludowej STL otwarto wystawę twórczości Józefa Lewkowicza

Od 6 czerwca do końca sierpnia w Galerii Sztuki Ludowej STL będzie można obejrzeć wystawę twórczości Józefa Lewkowicza – uznanego artysty z Nowego Sioła, niewielkiej miejscowości koło Płazowa (woj. podkarpackie),który od ponad 40 lat fascynuje się rzeźbą w kamieniu i drewnie. Całkiem niedawno zajął się sztuką drzeworytniczą, co zaowocowało wpisem tego zjawiska na do Krajowego Rejestru Dobrych Praktyk w Ochronie Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Na wystawie zaprezentowano nie tylko drzeworyty, ale także rzeźby kamienne i drewniane.

Artysta ludowy Józef  Lewkowicz jest rzeźbiarzem samoukiem i pasjonatem. Najpierw przez wiele lat rzeźbił w drewnie, wykonując różne przedstawienia typowe dla tej dziedziny twórczości ludowej, a więc postacie świętych patronów, anioły, kwiaty, kompozycje wielopostaciowe. Z czasem postanowił spróbować wykorzystać swoje umiejętności w sztuce kamieniarskiej, wymagającej nie tylko talentu, ale również siły i cierpliwości. I w ten sposób zaczęły powstawać prace swoją stylistyką nawiązujące do rzeźby nagrobnej znanej w kamieniarskim ośrodku bruśnieńskim. Do pracy wykorzystywał kamień pochodzący z lokalnych złóż.

Fragment ekspozycji, na pierwszym planie kamienna rzeźba anioła, fot. Katarzyna Kraczoń

Z czasem w życiu artysty pojawiła się nowa pasja – drzeworyty. Dzięki dociekliwości dotarł do dziewiętnastowiecznych prac pochodzących z ludowej drzeworytni Kostrzyckich. Do dziś zachowało się 13 klocków pochodzących z tamtejszej pracowni, w tym 9 rytych dwustronnie – w sumie 22 drzeworyty przedstawiające postacie święte i jeden wzór kwiatowy, tzw. kołtryna.

Józef  Lewkowicz postanowił odtworzyć matryce tych zapomnianych, jakże cennych, drzeworytów. Jego praca zaowocowała reaktywacją, a następnie popularyzacją drzeworytów płazowskich. W 2022 roku zjawisko to zostało wpisane do Krajowego Rejestru Dobrych Praktyk w Ochronie Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Wpis przyczynił się wzrostu popularności tej dziedziny twórczości ludowej. Zaczęto organizować warsztaty, prelekcje, wystawy, konkursy. Podczas różnych wydarzeń artysta prowadzi pokazy tworzenia odbitek i rytowania, przyciągając tłumy zainteresowanych tą techniką. Józef Lewkowicz szybko stał się głównym mistrzem i mentorem, chętnie przekazując wiedzę i umiejętności młodszym pokoleniom, chcąc, aby pamięć o drzeworytnictwie w tym regionie była wciąż żywa.

Artysta z Nowego Sioła nie tylko odtwarza matryce dawnych drzeworytów, ale także tworzy własne autorskie prace, które stały się elementem szerokiej działalności promocyjnej historii i kultury regionu.

Praca nad drzeworytem płazowskim, fot. Anna Serkis

Warto dodać, że święte wizerunki w XIX wieku były ważnym elementem wystroju wiejskich wnętrz. Często bez ram i oszklenia przytwierdzano je do ściany bądź deski nad piecem. Zawieszano je również w skrzyniach posagowych, na oparciach łóżek i w stajniach. Święci mieli strzec gospodarstw, ich mieszkańców i zwierząt. Odbitki można było nabyć głównie na jarmarkach i odpustach.

Drzeworyt to najstarsza technika graficzna. Pierwszym etapem jego tworzenia jest rysunek, który nanoszony jest na drewniane bloki, a następnie używa się noża snycerskiego lub dłuta, żeby wyciąć tło, a następnie wprowadzać cieniowania wykonane za pomocą kresek. Wydruk jest odbiciem wykonanej matrycy.

Wystawa

Miejsce: Galeria Sztuki Ludowej STL, ul. Grodzka 14, Lublin
Czynna: od czerwca do sierpnia 2026 r./ godz. 10.00-17.00
Organizator: Stowarzyszenie Twórców Ludowych
Opieka kuratorska: Katarzyna Kraczoń

Dofinansowano ze środków MKiDN